تاريخ است و كتاب " البلدان " او نيز از معروفترين كتابهاى جغرافياست . ابو محمد بن قتيبه دينورى كه مرگش بسال 276 بود نيز از مورخان معتبر بود و تأليف بسيار داشت از جمله كتااب الامامة و السياسه " كه بعضى در نست آن به وى ترديد كرده‌اند و كتاب " المعارف " كه مجموعه اخبار و امثال و روايات است و عيون الاخبار كه ادب و تاريخ و روايات را بهم آميخته و بصف مؤلفات ادبى و تاريخى عرب كتاب بسودمندى آن بسيار نيست . بلاذرى كه مرگش بسال 279 بود از جمله مورخان بزرگ بود " فتوح البلدان " وى در تاريخ دوران اول ، منبعى بسيار معتبر است و ديگر از منابع معتبر اخبار الطوال ابو حنيفه دينورى است كه مرگش بسال 282 بود . از اين چهار تن كه گفتيم تنها يعقوبى از نژاد عرب بود و بقيه نژاد از پارسيان داشتند . كتاب " تاريخ الامم و الملوك " ابن جرير طبرى بتعبير محققان از كتابهاى مادر است كه به طول قرون مرجع كسان بوده است . وى مردى دقيق بود و بتحقيق حوادث ميكوشيد و نكته‌ها دارد كه در جاى ديگر نياورده‌اند ، طبرى حوادث تاريخ را از آغاز خلقت كه طبق روايات قديم چند هزار سال بيش نيست تا سال 302 هجرى ثبت كرد از پى او عريب بن سعد قرطبى كه مرگش به سال 366 بود دنباله حوادث را از سال 291 تا 320 كه پايان خلافت معتضد بود در " صلة تاريخ الطبرى " آورده است . بقرن چهارم نيز مورخ بسيار بود ، از جمله سعيد بن بطريق كه بسال 317 بمرد و بنام اوتيخا معروف بود ، وى از بطريقان اسكندريه بود ، كتاب او " التاريخ المجموع على التحقيق و التصديق " است و يحيى بن سعيد انطاكى كه بسال 458 بمرد دنباله آن را بنام " صلة تاريخ اوتيخا " نوشت . از مورخان اينعصر محمد بن عبدوس جهشيارى مؤلف كتاب الوزراء و الكتاب بود كه وى را باعتبار و وثوق بصف طبرى و مسعودى مىبرند . عبدوس پدر وى حاجب على بن عيسى وزير بود و در وزارت حامد بن عباس حاجبى به دو رسيد ( 306 ) جهشيارى مردى نكو خوى